Nafluiten, naroepen of sissen naar een voorbijganger op straat. Het zijn een paar voorbeelden van straatintimidatie. Wat is straatintimidatie precies? Wat zijn de oorzaken en gevolgen? En hoe pakken gemeentes dit probleem aan?
Wat is straatintimidatie?
Bij straatintimidatie is er sprake van ongewenste uitlatingen of gedragingen op straat of op een andere openbare plek. Deze uitlatingen of gedragingen kunnen mensen irriteren, zijn tot last, kwetsen, beledigen, bedreigen of beperken in het gevoel van vrijheid. Vaak genoemde voorbeelden zijn naroepen of nafluiten. Maar ook kwetsende of seksueel getinte opmerkingen, of iemand uitschelden of achtervolgen vallen onder straatintimidatie.
De overheid gebruikt in dit wetsvoorstel de volgende definitie: 'hij die zich in het openbaar, mondeling of door gebaren, op seksuele wijze uit jegens een persoon en hierdoor die persoon in een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie brengt'.
Hoe vaak komt straatintimidatie voor?
In 2021 deed het CBS voor het eerst onderzoek naar straatintimidatie onder jongeren in de leeftijd van 12 tot 25 jaar. Hieruit bleek dat 2 op de 3 meisjes en vrouwen zijn lastiggevallen in 2020 en 2021. Voor jongens en mannen ligt dit gemiddelde op ongeveer 1 op de 3. Meisjes en vrouwen hebben het vaakst te maken met nafluiten, naroepen en nasissen. Mannen worden vooral nageroepen.
Naast vrouwen zijn ook mensen uit de LHBTQIA+-community, mensen met een beperking en mensen die zich duidelijk religieus uiten vaak slachtoffer. Het meeste onderzoek richt zich op vrouwen als slachtoffer. Ook een aantal gemeenten deed onderzoek naar straatintimidatie. Onder meer Den Haag en Utrecht onderzochten de situatie in hun stad.
Oorzaken van straatintimidatie
Verschillende factoren kunnen volgens onderzoek een rol spelen bij straatintimidatie. Plegers zijn zich vaak niet bewust van het effect van hun gedrag. Onder meer traditionele gendernormen, zoals 'een man moet zijn territorium claimen' en 'een vrouw moet aantrekkelijk zijn voor mannen' spelen een rol. Ook ideeën over wat bepaalt of je man of vrouw bent spelen mee. Mannen die zich vaker schuldig maken aan naroepen, ook wel catcalling genoemd, laten vaker vijandig seksisme zien. Ze staan ook vaker positief tegenover het idee dat er een sociale hiërarchie is en ze willen dominant worden in die hiërarchie. Lees meer over de beïnvloedende factoren bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Gevolgen van straatintimidatie
Uit onderzoek is bekend dat slachtoffers van straatintimidatie vaker last hebben van angst, wantrouwen, depressie, stress, slaapproblemen, schaamte, onzekerheid over hun lichaam en angst voor publieke ruimte. Het heeft invloed op het gevoel van vrijheid en veiligheid in de openbare ruimte, waardoor mensen hun gedrag aanpassen om te voorkomen dat ze slachtoffer worden. De ervaring is deels afhankelijk van hoe vaak het een slachtoffer al is overkomen. Mensen die regelmatig slachtoffer worden van straatintimidatie, voelen zich dus ook minder veilig op straat.
De manier waarop iemand omgaat met straatintimidatie, verschilt per persoon. Zo kunnen slachtoffers passief of actief reageren. Passieve reacties zijn negeren, doen alsof het niet kwetsend is, een andere kant op lopen of erom lachen. Actieve reacties zijn er iets van zeggen, de politie bellen of agressief reageren. Reacties kunnen ook direct of indirect zijn. Zo nemen veel slachtoffers indirecte stappen om straatintimidatie te voorkomen. Ze vermijden bepaalde plekken of passen hun gedrag aan. Meer dan 40 procent van de vrouwen past gedrag aan op straat, om straatintimidatie te vermijden. Zo vermijden ze oogcontact, vermijden ze bepaalde groepen of doen ze alsof ze bellen met iemand.
Daarnaast kan iemand ook te maken krijgen met victim blaming, wat betekent dat het slachtoffer de schuld krijgt. Bijvoorbeeld dat iemands kleding de straatintimidatie heeft uitgelokt. Wil je meer lezen of weten over victim blaming? Meer hierover lees je op de pagina Wat is victim blaming en hoe ga ik hiermee om?
Aanpak van straatintimidatie door gemeenten
Verschillende gemeenten hebben een aanpak om straatintimidatie tegen te gaan. Zoals de gemeenten Den Haag en Amsterdam.
Den Haag
Ongeveer 45 procent van de inwoners van Den Haag bleek in 2020 te maken te hebben gehad met straatintimidatie. De gemeente richt zich met een actieplan op daders, slachtoffers en de bredere gemeenschap. Er zijn daarbij 3 doelen:
- Preventie en bewustwording: bijvoorbeeld door straatintimidatie meer onder de aandacht te brengen. De gemeente doet bijvoorbeeld mee met de Orange the World Campagne en organiseerde in 2021 een training voor inwoners om straatintimidatie te herkennen en in te grijpen.
- Meldingsbereidheid: onder meer door de eerste stap om te kunnen melden makkelijker te maken. Zo hebben ze sociale kaarten ontwikkeld om inzichtelijk te maken waar inwoners kunnen melden en bij welke organisaties ze terecht kunnen.
- Veiligheid op straat: bijvoorbeeld door het vergroten van het handelingsperspectief voor boa's en de veiligheidsbeleving te verbeteren. Boa's krijgen bijvoorbeeld een training in het herkennen van en ingrijpen bij straatintimidatie.
Utrecht
De gemeente Utrecht richt het actieplan straatintimidatie op vier pijlers:
- Bewustwording en normstelling; zo worden op scholen modules over straatintimidatie toegevoegd aan het curriculum. Verder worden positieve mannelijke rolmodellen ingezet om traditionele opvattingen over mannelijkheid te bespreken.
- Aanpak op straat; zo worden professionals geschoold in het herkennen en aanspreken van daders van dit gedrag.
- Aanpak dader; handhavers worden ondersteund om daders aan te spreken en omstanders worden gestimuleerd dat ook te doen.
- Ondersteuning slachtoffers; de bekendheid van het meldpunt wordt vergroot en er wordt zo snel mogelijk gereageerd op elke melding, zodat slachtoffers worden aangemoedigd vaker te melden.
Meer informatie
Op YouTube zijn campagnevideo's te vinden uit andere landen.
- Schotland: 'Don't be that guy'
- Londen, Engeland: Have a word with yourself
Op de website van Stand Up kunnen mensen een gratis Engelstalige training van 10 minuten volgen over omgaan met straatintimidatie als omstanders of als slachtoffer.
Ben je op zoek naar meer informatie over seksueel grensoverschrijdend gedrag in het uitgaansleven? De podcastserie Niet Jouw Schuld heeft hier een aflevering over gemaakt. Hierin worden ervaringen gedeeld en wordt gesproken over manieren waarop het uitgaansleven voor iedereen leuk en veilig kan zijn.
Bronnen
- Centraal Bureau voor Statistiek (2022). Straatintimidatie van jongeren (Cbs.nl).
- Engeland W. van en K. Samuels (2021). Onderzoek straatintimidatie in Den Haag. I&O Research.
- Janssen, I, V. Linssen, J. Naaktgeboren-Wijnands en H. Polman (2019). Onderzoek straatintimidatie. Gemeente Utrecht, afdeling Onderzoek & Advies Bedrijfsvoerings-en Strategienetwerk.
- Voorstel van wet van de leden Mutluer en Knops tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het strafbaar stellen van seksuele intimidatie | Tweede Kamer der Staten-Generaal.
- Straatintimidatie is niet oké: hoe we deze kwestie kunnen aanpakken | Act4Respect.
- Straatintimidatie; wat is het en wat kan ik doen? - slachtofferwijzer.nl.
- stop straatintimidatie_flyer.
- From "Ghettoization" to a Field of Its Own: A Comprehensive Review of Street Harassment. Research - Bianca Fileborn, Tully O'Neill, 2021 (Sagepub.com).
- Logan, L. S. (2015). Street harassment: current and promising avenues for researchers and activists.
- Straatintimidatie: een probleem van de samenleving - Univers (Universonline.nl).
-
Hoe zorg ik voor een veilig klimaat in een groep?
Hoe zorg ik voor een veilig klimaat in een groep?Voor wieProfessionalsIn een positief en veilig klimaat durven kinderen en jongeren elkaar vragen te stellen en hun grenzen aan te geven.
-
De definitie van seksueel grensoverschrijdend gedrag
De definitie van seksueel grensoverschrijdend gedragVoor wieBeleidsmakersWat is seksueel grensoverschrijdend gedrag precies en welke factoren spelen hier een rol in?
-
Rol gemeente bij seksueel grensoverschrijdend gedrag
Rol gemeente bij seksueel grensoverschrijdend gedragVoor wieBeleidsmakersAls gemeente heb je een rol in het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en het verminderen van de gevolgen.
-
Seksueel grensoverschrijdend gedrag herkennen
Seksueel grensoverschrijdend gedrag herkennenVoor wieProfessionalsVoor een professional is seksueel grensoverschrijdend gedrag niet altijd makkelijk te herkennen. Waar moet je op letten?
![Foto Els te Winkel](/uploads/styles/medium/public/2024-04/Els-te-Winkel.jpg?itok=Prbsqfe-)