De oorzaak of oorzaken van een licht verstandelijke beperking (lvb) zijn lang niet altijd bekend of te bepalen. Meestal wordt een lvb veroorzaakt door een ingewikkelde combinatie van verschillende factoren. Die hebben meestal te maken met de genen, de hersenen en de sociale omgeving.
Factoren in de genen
Intelligentie wordt voor een groot deel bepaald door genen. Als de intelligentie van ouders of gezinsleden beneden het gemiddelde is, is de kans op een lvb voor een kind groter. Dit is ook zo als ouders of gezinsleden zelf een lvb hebben.
Gunstige omstandigheden kunnen de kans op het ontwikkelen van een lvb beperken. Tegelijkertijd kunnen bijkomende ontwikkelingsstoornissen, psychische en lichamelijke problemen bij een kind of jongere het leren en functioneren in de maatschappij juist extra beperken.
Factoren in de hersenen
Een lvb kan onder andere worden veroorzaakt doordat de hersenen anders werken. De oorzaak hiervoor kan aangeboren zijn, of later ontstaan.
Er zijn verschillende factoren in de hersenen die in verhouding vaker gezien worden bij mensen met een lvb dan bij mensen zonder een lvb. Deze factoren spelen waarschijnlijk een rol bij het ontstaan van een lvb.
Enkele voorbeelden:
- genetische syndromen, zoals het Fragiele -X syndroom en het 22q11.2 deletiesyndroom
- erfelijke stofwisselingsziekten, zoals PKU
- afwijkingen in de hersenen, zoals epilepsie
- oorzaken voor de geboorte, zoals foetale-alcoholsyndroom, infecties of medicatie
- problemen tijdens de geboorte, zoals zuurstoftekort of vroeggeboorte
- aandoeningen die ontstaan na de geboorte, zoals hersenvliesontsteking, bijna verdrinking, ernstig hoofdletsel na ongeluk of vergiftiging
Factoren in de sociale omgeving
Of en hoe kinderen met risicofactoren in de genen en de hersenen ook echt een lvb ontwikkelen, hangt onder andere af van hun sociale omgeving. De sociaaleconomische omstandigheden waarin een kind opgroeit en de opvoedvaardigheden van de ouders spelen hierbij een rol.
Ongunstige omstandigheden
Ongunstige omstandigheden kunnen de ontwikkeling van een kind onder druk zetten. Het gaat dan bijvoorbeeld om opgroeien in extreme armoede, het hebben van ouders met beperkte opvoedvaardigheden en het meemaken van negatieve levensgebeurtenissen. Het samengaan van meerdere risicofactoren bij afwezigheid of beperkte aanwezigheid van beschermende factoren, maakt de kans groter dat kinderen en jongeren met een benedengemiddelde intelligentie een lvb ontwikkelen. We zien dan ook dat kinderen en jongeren met een lvb oververtegenwoordigd zijn in gezinnen met complexe problemen.
Gunstige omstandigheden
Als een kind in goede sociale omstandigheden wordt opgevoed door ouders met goede opvoedvaardigheden, dan kan dat een positieve invloed hebben op de cognitieve ontwikkeling. Ook vermindert het de kans op het ontstaan van adaptieve beperkingen. Dit zijn beperkingen waardoor iemand minder goed kan meedoen in de maatschappij. Zoals niet goed kunnen lezen, schrijven of rekenen, niet goed kunnen communiceren of omgaan met emoties, en jezelf niet goed kunnen verzorgen.
Bij kinderen met een lvb hangt hun ontwikkeling, welbevinden, gedrag en maatschappelijk functioneren onder andere af van de opvoedvaardigheden van ouders, gezinsomstandigheden en de mogelijkheden die het kind en de ouders krijgen. Zoals passend onderwijs, vervolgopleiding, gedragstrainingen, sociale en praktische vaardigheidstrainingen, oudertrainingen, een passende werkplek, een zinvolle dag- en vrijetijdsbesteding of begeleiding bij het zelfstandig wonen. Ook speelt mee hoe de sociale omgeving het gezin accepteert, met het gezin omgaat en het gezin ondersteunt.
Bronnen
- Didden, R., Troost, P., Moonen, X., & Groen, W. (2016). H1. Inleiding. In R. Didden, P. Troost, X. Moonen, & W. Groen (Eds.), Handboek Psychiatrie en lichte verstandelijke beperking (pp. 11-22). De Tijdstroom.
- Website Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie
- Kinderneurologie.eu
- Verstandelijke beperking | Oorzaken en gevolgen (Vzinfo.nl)
Lees ook
-
Bijkomende problemen bij kinderen en jongeren met een lvb
Bijkomende problemen bij kinderen en jongeren met een lvbHet tijdig herkennen van een lvb kan bijkomende problemen bij kinderen en jongeren voorkomen of verminderen.
-
Wat werkt bij licht verstandelijk beperkte jeugd?
Wat werkt bij licht verstandelijk beperkte jeugd?Voor wieProfessionalsBeleidsmakersBij de behandeling van licht verstandelijk beperkte jeugd zijn een aantal werkbare factoren van belang. Bekijk onze pagina voor een lijst met meer informatie.
-
Cijfers over licht verstandelijk beperkte jeugd
Cijfers over licht verstandelijk beperkte jeugdVoor wieProfessionalsBeleidsmakersHoeveel kinderen en jongeren in Nederland hebben een licht verstandelijke beperking? Op deze pagina vind je de cijfers.
-
Hoe ondersteun je iemand met een licht verstandelijke beperking?
Hoe ondersteun je iemand met een licht verstandelijke beperking?Voor wieProfessionalsMet praktische kennis zorg je ervoor dat mensen met een lvb beter kunnen meedoen in de samenleving. Maar wat houdt dat in?
![Foto Danielle de Veld](/uploads/styles/medium/public/2023-10/Danielle-de-Veld.jpg?itok=haFSX58r)