In de praktijkvoorbeelden van de onderwijs-zorgarrangementen van de Kameleon, de Parkschool en 't Iemenschoer zien we verschillende elementen en mechanismen op verschillende plekken terugkomen. Deze blijken in de praktijk goed te werken bij het opzetten en operationaliseren van onderwijs-zorgarrangementen. Ook al is iedere context anders, deze elementen lijken in verschillende situaties bevorderend en soms zelfs cruciaal te zijn.
1. Urgentiebesef
Samenwerking krijgt een impuls als er nood is: urgente problemen die alleen door (verdere) samenwerking opgelost kunnen worden. Een gevoel van urgentie zet mensen in beweging; vaak begint dat niet met een projectplan, maar met een kind met een hulpvraag.
We realiseerden ons: het onderwijs schiet hier tekort, we hebben zorgexpertise nodig om deze kinderen op school te kunnen houden.
2. Gezamenlijke visie en leidende principes
Een gezamenlijke visie en gedeelde leidende principes zorgen ervoor dat iedereen 'aan boord' is. Ze helpen het gesprek over de invulling en organisatie van een onderwijs-zorgarrangement, zeker als er discussie ontstaat over bijvoorbeeld financiering of de samenwerking op de werkvloer.
Leerkrachten moesten wennen aan de hulpverleners binnen de school. Dat kostte tijd en aandacht, en een visie over hoe we rondom het kind samenwerken.
3. Erkenning expertise en belangen
Samenwerkingspartijen hebben eigen posities, belangen en behoeften. Goede samenwerking is gebaat bij openheid hierover, het erkennen van ieders expertise en rol, en het zoeken naar manieren om elkaar daarin te versterken.
De samenwerking met de zorg gebeurt op basis van gelijkwaardigheid. Het is niet zo dat de school vraagt en de zorg maar moet draaien. De zorgorganisatie zit als een gelijkwaardige partner in de klas.
4. Ruimte en mandaat voor professionals
Professionals in de uitvoering hebben behoefte aan ruimte, vertrouwen en mandaat om te doen wat nodig is voor de doelgroep. Gezamenlijk ontwikkelen zij het aanbod en het programma. Bestuurders en managers sturen op kaders, randvoorwaarden en de 'bedoeling' (geen micromanagement).
We zijn in het diepe gegooid, maar eigenlijk was dat heel fijn. Zo konden we met elkaar dingen gaan ontdekken. We kregen veel vrijheid en steeds werd gezegd: als jullie denken dat het nodig is, dan mag dat.
5. Data als basis voor een goed gesprek
Data over de doelgroep helpen om de situatie en behoeften in kaart te brengen. Een gezamenlijke duiding van deze data is vaak het begin van een goed gesprek over de inrichting van een onderwijs-zorgarrangement.
Bij het bepalen van doelgroep en financiën hebben we data van gemeenten over de jeugdhulp gekoppeld aan data over de schoolpopulaties. De analyse van deze data heeft een aanzet gegeven voor de ontwikkeling van de oza.
6. Bewustzijn over maatschappelijke kosten en baten
Om alle benodigde partijen 'mee te krijgen' voor de totstandkoming van een onderwijs-zorgarrangement is een gedeeld bewustzijn over de maatschappelijke kosten en baten vaak een helpende factor. Dit kan gaan over zowel de langetermijneffecten op de samenleving als de financiële kosten en baten op korte of middellange termijn.
In de gesprekken hebben we ook het alternatief geschetst: als we dit arrangement niet opzetten, kunnen deze kinderen niet naar school. Dan zitten ze thuis, wat niemand wil, of krijgen ze een indicatie voor het kinderdagcentrum, wat de gemeente veel geld kost.
7. Brede visie op ontwikkeling
Kinderen ontwikkelen zich op veel verschillende gebieden, waarbij het ene gebied zich soms sterker ontwikkelt dan het andere. Door te kijken naar alle gebieden krijgt het kind erkenning voor wie het is, zijn diverse talenten en eigen unieke ontwikkeling.
Als je aansluit bij de ontwikkeling van het kind, zowel emotioneel als cognitief en communicatief, gaat het kind floreren. Wij wachten op dat moment, en daarin willen wij stimuleren. Wij hebben niet op voorhand bij een kind dat binnenkomt een idee welke kant dat kind uitgaat.
8. Gedeelde methodieken
Het werken met dezelfde methodieken, door professionals vanuit zowel onderwijs als zorg, blijkt in de praktijk een belangrijk werkzaam element te zijn. Ook vindt vaak gezamenlijke scholing in deze methodieken plaats. Professionals merken dat ze hierdoor 'meer dezelfde taal gaan spreken'.
Doordat we op dezelfde manier werken, zijn het steeds minder twee werelden. Het grijze gebied ertussen wordt steeds meer gedicht.
9. Partnerschap met ouders
Nauwe samenwerking en partnerschap met ouders is een belangrijke factor voor het slagen van een onderwijs-zorgarrangement. Dit komt niet alleen terug in praktische afspraken, maar bijvoorbeeld ook in leidende principes of uitgangspunten (zoals de driehoeksmethode).
Wij zoeken voortdurend de samenwerking met ouders, vanuit gelijkwaardigheid en erkenning van elkaars expertise. Zonder goede samenwerking met ouders kunnen wij veel minder succes behalen.
10. Interprofessionele samenwerking
Samenwerking tussen professionals vanuit verschillende organisaties en disciplines leidt ertoe dat expertise op maat kan worden ingezet. Ook wordt op deze manier expertise toegevoegd aan de organisatie, die ook buiten het onderwijs-zorgarrangement waardevol kan zijn.
Door de inzet van medewerkers uit het onderwijs hebben we nu op het kinderdagcentrum meer onderwijsvaardigheden in huis. Ook de kinderen die niet naar school kunnen, ontwikkelen zich daardoor beter.
11. Zicht op impact
Zicht op de impact (outcome) van de activiteiten in een onderwijs-zorgarrangement helpt bij het doorontwikkelen van een onderwijs-zorgarrangement. Dit kan impact op het niveau van de individuele leerling zijn, op dat van het gezin of op het niveau van de school.
Doordat docenten veel leren van de collega's uit de zorg komen ze weer toe aan hun core business: onderwijs geven. Het is rustiger in de klas en op de gang, en er zijn minder incidenten.
12. Lerend ontwikkelen
Onderwijs-zorgarrangementen worden al doende in de praktijk ontwikkeld, in kleine stappen en met vallen en opstaan. Daarbij helpt het als regelmatig wordt gereflecteerd op de voortgang en de (veranderende) behoeften van de doelgroepen, en daaruit lering wordt getrokken over de best passende aanpak.
Aan het begin besloten we: we gaan niet ellenlang vergaderen, maar we gaan gewoon pionieren. We zijn kleinschalig begonnen en vanuit dat vertrekpunt zijn we gegroeid naar hoe we het nu doen.
Lees ook
-
Wat is een onderwijs-zorgarrangement?
Wat is een onderwijs-zorgarrangement?Bij een onderwijs-zorgarrangement (oza) werken kind en ouders samen met onderwijs, jeugdhulp en/of zorg. Op deze pagina lees je meer over oza's.
-
De vijf functies van een onderwijs-zorgarrangement
De vijf functies van een onderwijs-zorgarrangementEen onderwijs-zorgarrangement kan verschillende functies hebben: terugleiden, opbouwen, versterken, aanpassen en doorleiden. We leggen ze hier uit.
-
Uitvoeringsniveaus van onderwijs-zorgarrangementen
Uitvoeringsniveaus van onderwijs-zorgarrangementenOnderwijs-zorgarrangementen zijn er lokaal of regionaal en op groeps- of individueel niveau. Ook verschillen ze qua intensiteit. Lees meer over alle niveaus.
-
Organisatie en financiering van onderwijs-zorgarrangementen
Organisatie en financiering van onderwijs-zorgarrangementenWelke vraagstukken spelen in de samenwerking in een onderwijs-zorgarrangement een rol? En wat levert dat op?
![Vincent Fafieanie](/uploads/styles/medium/public/2021-05/Vincent-Fafieanie.jpg?itok=kxI1zFpR)