Als samenleving willen wij dat alle kinderen en jongeren zich gezond, kansrijk en veilig ontwikkelen. Om de jeugd hiervoor optimale kansen te geven, is een sterke pedagogische basis nodig. Een opvoed- en opgroeiomgeving waarin alle opvoeders samenwerken, elkaar aanvullen en versterken. Van ouders tot leerkrachten, van buren tot vrijwilligers. Dat bevordert het gewone opgroeien, ontwikkelen en opvoeden. Ook kan zo'n sterke basis voorkomen dat normale, doorsnee opgroei- en opvoedvragen escaleren tot ernstige problemen.
Algemeen
De uitspraak 'It takes a village to raise a child' geeft het treffend weer. In buurten waar meer mensen elkaar en elkaars kinderen kennen, groeien kinderen met minder gedrags- en emotionele problemen op. Wijken waar meer zicht is op kinderen en jongeren en waar de bereidheid is om iets voor de buurt te doen, kennen minder overlast en misdrijven, waaronder kindermishandeling (Baartman 2009). Daarnaast is het uiteraard van belang dat kinderen en jongeren opgroeien in een (fysieke) omgeving die hun genoeg mogelijkheden biedt om zich sociaal, fysiek, cognitief en qua talenten te ontwikkelen. En waar ze kunnen participeren in sport, natuurbeleving, cultuur en kunst.
Pedagogische basis
De opvoed- en opgroeiomgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien wordt vaak aangeduid als de pedagogische basis. We spreken ook wel over pedagogisch leefklimaat, pedagogische kracht in de wijk of pedagogische basis. Alle mensen die op de een of andere manier betrokken zijn en zich medeverantwoordelijk voelen voor de jeugd maken hiervan deel uit. Hoe sterker deze context rondom het gezin is, des te groter kans dat kinderen en jongeren zich positief ontwikkelen.
Bottom-up versus top-down
De pedagogische basis kan niet georganiseerd worden door de overheid of instellingen. Het gaat in de eerste plaats om initiatief van burgers. Het is een proces dat meer bottom-up ontstaat, dan top-down wordt gestuurd. Toch kunt u als gemeente het pedagogisch leefklimaat wel versterken. Bijvoorbeeld door omstandigheden te creëren die uitnodigen tot kennismaking, ontmoeting, dialoog, netwerkvorming en het ontwikkelen en uitvoeren van eigen initiatieven.
Wie spelen een rol in de basis?
Ouders zijn uiteraard primair verantwoordelijk voor het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. Daarnaast spelen diverse andere partijen een rol. In de thuissituatie, op school of in de vrije tijd. We maken onderscheid tussen de informele omgeving en pedagogische basisvoorzieningen.
De informele omgeving bestaat uit:
- familie
- vrienden
- kennissen
- buurtgenoten
- geloofsgemeenschappen
De pedagogische basisvoorzieningen bestaan uit:
- kinderopvang en peuterspeelzalen
- onderwijs, waaronder ook samenwerkingsverbanden van onderwijs en andere sectoren in de vorm van brede school en integraal kindcentrum (IKC)
- kinder- en jongerenwerk
- vrijetijdssector: organisaties voor sport en cultuur
Gewoon maar toch bijzonder
De basis – de informele omgeving van kinderen, jongeren en hun ouders én de algemene jeugdvoorzieningen – heeft twee belangrijke functies. Ten eerste bevorderen de partijen in de basis het gewone opgroeien, ontwikkelen en opvoeden van álle kinderen en jongeren in hun dagelijkse context. Ook kinderen en jongeren met speciale behoeften moeten zoveel mogelijk in een normale alledaagse omgeving kunnen opgroeien en zich ontwikkelen. Daarnaast speelt de basis een belangrijke rol in preventie. Een sterke basis kan voorkomen dat gewone, alledaagse opgroei- en opvoedvragen uitgroeien tot (ernstige) problemen. En door eventuele problemen snel te signaleren en daar de benodigde hulp bij te halen, kan erger worden voorkomen.
Samenhangend geheel
Een sterke basis vereist een stevige rol van de overheid. Als regisseur van het hele jeugd- en sociale stelsel kan de gemeente bijdragen aan het versterken van zowel de informele hulp en zorg voor kinderen, jongeren en gezinnen, als de kwaliteit van de basisvoorzieningen.
Meer informatie
- Baartman, H. (2009), 'Grootbrengen en mishandelen van kinderen, wiens zorg?' in: 'Investeren rondom kinderen'. Den Haag: Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling/Raad voor Volksgezondheid.
- Denktank Transformatie Jeugdstelsel (2014), Beter met minder. Bouwstenen voor de transformatie van het jeugdstelsel, Utrecht, Nederlands Jeugdinstituut
- MEE Nederland, ActiZ, GGD GHOR Nederland, MOgroep (2015), Stevige basis, goede ontwikkeling. Het belang van de opvoed- en opgroeiomgeving voor de transformatie van de jeugdhulp
- Snijder, M. (2015), Samen om het kind. Een sterke basis, Utrecht, Nederlands Jeugdinstituut
Lees ook
-
Opgroeien en opvoeden voor een sterke basis jeugd
Opgroeien en opvoeden voor een sterke basis jeugdVoor wieProfessionalsBeleidsmakersDeze publicatie bespreekt kenmerken van een gezonde, veilige en kansrijke opvoeding en ontwikkeling van kinderen.
-
Positieve ontwikkeling van jeugd
Positieve ontwikkeling van jeugdVoor wieProfessionalsBeleidsmakersWat zijn beschermende factoren die de positieve ontwikkeling van de jeugd bevorderen? Hier zie je de top 10 gevormd op basis van onderzoek.
-
Versterken van jeugd en ouders
Versterken van jeugd en oudersVoor wieProfessionalsBeleidsmakersBeroepsopvoeders en gemeenten spelen een rol in het versterken van de eigen kracht van jeugd en ouders. Lees meer over die eigen kracht.
-
Visie op jeugd
Visie op jeugdVoor wieProfessionalsBeleidsmakersHoe een gemeente de jeugdwet uitvoert hangt af van de visie van de gemeente. Lees hier de factoren bij een visie op jeugd, als het gaat om een sterke basis.
![Foto Maartje van Dijken](/uploads/styles/medium/public/2022-11/Maartje-van-Dijken.jpg?itok=_1djYDH_)