• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Van jeugd naar volwassenheid

Uitdagingen en oplossingen

Wat zijn de uitdagingen en oplossingen rondom jongeren met een zorgbehoefte?

Uitdagingen

Preventie

Uiteraard geldt voor jeugdhulp het bekende gezegde: voorkomen is beter dan genezen. Preventie is van groot belang en direct ook een uitdaging. Zorgverzekeraars en gemeenten hebben ieder hun eigen verantwoordelijkheid voor preventie. Een combinatie van interventies vanuit diverse domeinen (zorg, welzijn, sport, onderwijs) is voor risicogroepen essentieel. Samenwerking tussen die domeinen is dus noodzakelijk, maar in de praktijk vaak lastig. Gemeenten en zorgverzekeraars en Wlz-uitvoerders weten niet precies wat ze van elkaar mogen en kunnen verwachten en hoe ze hun verantwoordelijkheden bij preventie precies kunnen invullen.

Overstap naar andere hulpverlener

Als de verzekeraar de behandeling van de jongere bij dezelfde aanbieder heeft ingekocht als de gemeente, kan de jongere in principe bij dezelfde behandelaar blijven. Het komt ook voor dat de verzekeraar dezelfde zorg bij een andere aanbieder heeft ingekocht, waardoor de jongere noodgedwongen een overstap moet maken naar een andere hulpverlener. Een andere organisatie, locatie en nieuwe gezichten kan voor de jongere een reden zijn om af te haken. De jongere verdwijnt uit beeld, precies op het moment dat de begeleiding nodig is bij de overgang naar een nieuwe levensfase. Ook een hulpverlener heeft soms de wens om een jongere langer te begeleiden, om te voorkomen dat ze in uiteindelijk zwaardere zorg nodig hebben.

Verwijzing

Jeugdhulp is toegankelijk na verwijzing van huisarts, jeugdarts of medisch specialist. De gemeente kan ook andere professionals de bevoegdheid geven om een jongere te verwijzen naar jeugdhulp. Binnen de Zorgverzekeringswet mogen uitsluitend artsen verwijzen. Een jongere die 18 jaar wordt en voor zijn 18e verwezen is door iemand anders dan de arts, heeft daarom een nieuwe verwijzing nodig.

Eigen risico

Het eigen risico dat geldt vanaf 18 jaar kan een drempelbedrag vormen om door te gaan met de behandeling. Zeker als een jongere nog geen vast inkomen heeft of al met schulden kampt.

Motivatieprobleem

De overgang naar volwassenheid kan voor de jongere voelen als een nieuw verworven vrijheid en zelfstandigheid. De jongere wil het graag zelf proberen en mag dat nu ook. Dat motivatieprobleem speelt met name ook bij jongeren met een lichte verstandelijke beperking. Deze jongeren hebben vaak een beperkt zelfinzicht en zijn daardoor onvoldoende overtuigd van de noodzaak van een gecontinueerde zorg of begeleiding. Dit kan in veel gevallen leiden tot onvoldoende meedoen in de maatschappij, in de zin van dagbesteding, (betaalde) arbeid of een zinvolle vrijetijdsbesteding. In het ergste geval leidt dit tot overlast, criminaliteit en verslavingsproblematiek.

Lichte verstandelijke beperking en de Wet langdurige zorg

Jongeren met een verstandelijke of lichte verstandelijke beperking (lvb) die tijdelijk behoefte hebben aan begeleiding of behandeling in een beschermende woonomgeving, horen feitelijk thuis in de Wmo. Maar de middelen voor deze groep zijn niet vanuit de Awbz naar de Wmo overgeheveld. Aan de Wmo zijn alleen de middelen voor kortdurende opvang toegevoegd en niet de middelen voor een beschermd verblijf dat maximaal 3 jaar duurt. Die middelen zijn in de Wet langdurige zorg (Wlz) achtergebleven, terwijl de doelgroep geen toegang heeft tot de Wlz als ze niet voldoet aan het criterium van permanente noodzaak van 24-uurszorg. Uitzondering zijn lvb-ers die voor hun 18e zijn gestart met een behandeling in een Orthopedagogisch Behandelcentrum. Zij mogen op het moment dat zij 18 worden hun behandeling continueren vanuit de Wlz. De behandelaar moet de jongere vóór de 18e verjaardag aanmelden bij het Centrum voor Indicatiestelling Zorg voor een Wlz-indicatie. Het Ministerie van VWS en de VNG doen onderzoek naar positionering van behandeling in de Wlz.

Inzet preventieve ggz op mbo

In de Zorgverzekeringswet (Zvw) is niet geregeld dat je specialistische expertise zoals ggz preventief ambulant in kunt zetten voor bijvoorbeeld 18-plus leerlingen in het mbo (gebiedsgericht werken) ter voorkoming van inzet van zwaardere vormen van zorg vanuit de Zvw. Voor jongeren van 18 jaar en ouder op het mbo die preventief ggz-zorg nodig hebben, is deze zorg moeilijk te bekostigen. Op een aantal mbo-scholen zijn aparte mbo-teams actief met deskundigen op allerlei terreinen, waaronder de ggz. Er is in de Zvw geen financiering geregeld. Onduidelijk is of de POH-GGZ-regeling, voor de inzet van preventieve ggz-zorg van toepassing is op het mbo. De gemeente Leeuwarden lobbyt al een tijd samen met  zorgverzekeraar De Friesland en ROC Friesland College richting rijk hierover. De gemeente Zwolle wil hier ook bij aansluiten.

Oplossingen

Preventie

Er zijn voldoende voorbeelden uit de praktijk waarbij de diverse domeinen elkaar weten te vinden en gezamenlijk komen tot een preventieve aanpak. Gemeenten hebben op basis van de Wet publieke gezondheid een taak in de preventie. Daarnaast is de geïndiceerde preventie van depressie, van problematisch alcoholgebruik en van de paniekstoornis bij patiënten die (nog) geen psychische stoornis hebben een verantwoordelijkheid van de huisarts, zonodig met ondersteuning van de praktijkondersteuner ggz. Het ministerie van VWS heeft onlangs aan de hand van praktijkvoorbeelden laten zien dat er veel mogelijkheden zijn binnen het huidige stelsel. Gemeenten en zorgverzekeraars hebben een gezamenlijke agenda, zeker op het gebied van preventie. Samenwerking tussen deze partijen is dan ook een belangrijke voorwaarde om vooruit te komen. Daarnaast is doorzettingsvermogen en geduld onontbeerlijk om dit proces op gang te krijgen. Ter ondersteuning is het ministerie van VWS bezig een digitaal loket en een preventieteam op te zetten dat concrete ondersteuning biedt aan gemeenten en zorgverzekeraars bij het vormgeven van gezamenlijke preventieactiviteiten voor risicogroepen. Meer informatie over de financiering van preventie vind je op: Rijksoverheid.nl. Lees hier de reactie van de minister en staatssecretaris van VWS op het rapport

Zorgcontinuïteit

In de Jeugdwet is bepaald dat gemeenten en zorgverzekeraars met elkaar moeten spreken over de overgang van Jeugdwet naar Zorgverzekeringswet. Zij moeten daarbij afspraken over het te contracteren aanbod, zodat zoveel mogelijk jongeren hun behandeling kunnen afmaken als ze 18 jaar worden. Ook kunnen ze afspraken maken over de verwijzingen.

De afspraak kan bijvoorbeeld zijn: als de jeugdhulp al is gestart bij een aanbieder, dan vergoedt de verzekeraar gewoon de verzekerde zorg, zonder dat daarvoor een nieuwe verwijzing nodig is. Een aantal gemeenten geeft aan dat het lastig is om in gesprek te komen met de zorgverzekeraar. Een oplossing is om in regionale samenwerkingsverbanden met zorgverzekeraars in gesprek te gaan. Op landelijk niveau kan gekeken worden naar mogelijkheden om de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars te stimuleren. Een betere samenwerking zorgt voor beter op elkaar afgestemde inkooptrajecten.

Soms is het bieden van zorgcontinuïteit onmogelijk, omdat een aanbieder bijvoorbeeld geen hulp in de breedte aanbiedt, maar zich alleen richt op jongerenproblematiek. Een mogelijke oplossing hiervoor is dat degene die de indicatie afgeeft, op de hoogte is van de contracten die er lopen en hier zoveel mogelijk al in een vroeg stadium op inspeelt. Als de jongere  naar een andere hulpvorm gaat, zorg er dan voor dat de overgang goed verloopt. Dit kan bijvoorbeeld door het inbouwen van een overgangsfase of een gewenningsperiode, waarbij zowel de 'oude' als 'nieuwe' hulpverlener betrokken is.

Lees meer over samenwerken tussen verschillende partijen in het dossier Integrale Jeugdhulp

Tien tips voor zorgverzekeraars

André Rouvoet (voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland) verklaarde tijdens zijn toespraak op de inspiratieconferentie Jeugd 18-/18+ van 7 september 2016 de verschillende systeemwerelden 'achter' de Jeugdwet en Zorgverzekeringswet: 'Voor een zorgverzekeraar is out of the box niet altijd mogelijk. De zorgverzekeraar moet rechtmatigheid en niet doelmatigheid vooropstellen. We moeten schulden bij jongeren voorkomen én voorkomen dat jongeren uit behandeling moeten vanwege de financiering.' Rouvoet pleit voor het meer benutten van ‘scharrelruimte’ en geeft tien tips voor goede samenwerking:

  1. Neem geen defensieve houding aan ten opzicht van elkaar
  2. Zoek samenwerking (met gemeenten en instellingen)
  3. Leer elkaars perspectief en taal
  4. En ken ook elkaars beperking
  5. Zoek bondgenoten
  6. Begin eerder dan een paar maanden voor het achttiende levensjaar
  7. Verlies jongeren niet uit het oog vanaf hun achttiende jaar
  8. Zet in op het voorkomen van schulden
  9. Werk toe naar een goede overgang
  10. Laat de vergoeding nooit aanleiding zijn om een behandeling te stoppen

Lees hier het verslag van de toespraak van André Rouvoet

Zorg en onderwijs

Soms heeft een kwetsbare jongere ook zorg nodig op school. De Wet passend onderwijs verplicht scholen passend onderwijs te bieden aan elke leerling. Dat betekent dat er een dekkend aanbod aan onderwijs en jeugdhulp moet zijn. Goede samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp is hiervoor een belangrijke voorwaarde. Zodra deze samenwerking overgaat in een integrale aanpak spreken we binnen het onderwijs van een onderwijs-zorgarrangement. Een leerling krijgt dan op school een combinatie van onderwijs en zorg.

Lichte verstandelijke beperking en de Wet langdurige zorg

Het CIZ speelt als indicatiesteller een belangrijke rol in de samenwerking. Het is goed als de gemeente en de CIZ-indicatiesteller in een vroeg stadium rechtstreeks met elkaar communiceren over lastige casussen. CIZ en gemeenten gaan daarbij actief met elkaar in gesprek en stemmen tijdig af over begeleiding en persoonlijke verzorging (op basis van Jeugdwet en op basis van Wmo).

Inzet ggz dichtbij huis

In een aantal gemeenten in Nederland is een oplossing gevonden om ggz dichtbij huis en makkelijk toegankelijk te maken voor jongeren. In de gemeente Amsterdam wordt ggz aangeboden op het mbo en in Leeuwarden is de ggz verder geïntegreerd in de huisartsenpraktijk. Een mooi voorbeeld van hoe je als gemeente en huisartsen of als gemeente en onderwijs partners kunt zijn in goede hulp aan jongeren.

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.