• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Van jeugd naar volwassenheid

Wet- en regelgeving

Welke jongeren hebben moeite met het behalen van een startkwalificatie, hebben een afstand tot de arbeidsmarkt en slagen er niet of moeilijk in daar een duurzame positie te verwerven? Wat zegt de wet daarover?

Om welke jongeren gaat het?

Op het gebied van leren en werken onderscheiden we meerdere subgroepen:

  • Jongeren die uitstromen uit speciaal onderwijs, praktijkonderwijs en mbo-niveau 1 of entreeopleiding waarvan de verwachting is dat ze met een verminderde loonwaarde op de arbeidsmarkt terechtkomen.
  • Jongeren zonder startkwalificatie.
  • Jongeren met een beperking die belemmeringen ervaren op de arbeidsmarkt.
  • Specifieke groepen: jongeren uit detentie, jongeren uit een straatcultuur, migrantengroepen, jongeren uit grootstedelijke milieus, jongeren bij wie behandeling of jeugdzorg op de voorgrond heeft gestaan en die daardoor weinig aan onderwijs zijn toegekomen.
  • Voortijdige schoolverlaters uit het regulier onderwijs.

Wat zegt de wet daarover?

Onderwijs

  • Leerplicht en kwalificatieplicht
    Kinderen zijn leerplichtig vanaf de eerste dag van de maand waarin ze 5 jaar worden tot aan het eind van het schooljaar waarin zij 16 jaar worden. Jongeren die niet meer leerplichtig zijn, maar nog geen startkwalificatie hebben, zijn verplicht om voltijds onderwijs te volgen tot zij een startkwalificatie hebben gehaald, of tot de dag dat zij 18 jaar worden. Dat mag via een wettelijk erkende combinatie van leren en werken, zoals mogelijk is via de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) in het mbo. Een startkwalificatie is een vwo-diploma, havo-diploma of mbo-diploma op niveau 2 of hoger en is bedoeld om schooluitval tegen te gaan en kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Voortijdige schoolverlaters (vsv'ers) zijn jongeren die van school gaan zonder een startkwalificatie.
  • Voortijdig schoolverlaten
    Om voortijdig schoolverlaten onder jongeren na de kwalificatieplichtige leeftijd zoveel mogelijk te beperken is de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) opgezet. Nederland telt 39 verschillende RMC-regio's. Elke RMC-regio heeft een contactgemeente die de melding en registratie van voortijdige schoolverlaters coördineert. Scholen zijn verplicht om jongeren van 18 tot 23 jaar, die zich uitschrijven zonder startkwalificatie, te melden bij hun woongemeente. De RMC medewerkers van die gemeente begeleiden jongeren zonder startkwalificatie terug naar school of naar werk. De verschillende gemeentes binnen de RMC-regio werken samen om dit doel te realiseren.
    Met het programma Aanval op schooluitval is het voortijdig schoolverlaten de laatste jaren stevig teruggedrongen. Het kernelement van deze aanpak is de intensieve samenwerking tussen scholen en gemeenten. Op grond van een regionale analyse die inzicht geeft in de omvang van doelgroepen en regionale problematiek, bepalen gemeenten en scholen samen welke maatregelen nodig zijn. Zie voor meer informatie over het vervolg van de aanpak de  Kamerbrief over vervolg succesvolle aanpak voortijdig schoolverlaten.
    Naast de leerplichtambtenaar, RMC medewerker en de school hebben ook ouders en werkgevers een rol bij het toezicht op de kwalificatieplicht. Een werkgever die een werknemer onder de 23 jaar aanneemt zonder startkwalificatie, kan ervoor zorgen dat deze werknemer alsnog een startkwalificatie haalt. Bijvoorbeeld door de opleiding van de werknemer te betalen. Of door toe te staan dat de jongere per week een aantal uur werktijd mag inzetten voor studie.
  • Leerplicht op het speciaal onderwijs
    De Wet op de expertisecentra (WEC) regelt het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs (vso) voor kinderen en jongeren vanaf 4 tot en met 20 jaar. Ook op het speciaal onderwijs geldt de leerplicht. Afhankelijk van het ontwikkelingsperspectief van de jongere ligt de eindleeftijd van het vso tussen de 16 en 20 jaar. Jongeren met een uitstroomprofiel dagbesteding zijn niet in staat om een startkwalificatie te halen en zijn dus ook niet kwalificatieplichtig. Dat betekent dat onderwijs voor deze jongeren op hun 17e niet per definitie de meest aangewezen optie is. De Commissie van Begeleiding van het speciaal onderwijs (met gemeentelijke vertegenwoordiging van een jeugdarts en psycholoog) kan vaststellen dat een leerling met een verstandelijke beperking geen onderwijsontwikkelingsmogelijkheden meer heeft. De meest aangewezen route is uitstroom richting dagbesteding (gefinancierd op basis van de Wet langdurige zorg), vanwege vaststelling van levenslange en levensbrede problematiek.
  • Vrijstelling van leerplicht
    Kinderen en jongeren met een ernstige meervoudige beperking kunnen op verzoek van ouders via de gemeentelijke leerplicht een leerplichtontheffing ontvangen op basis van psychische of lichamelijke gronden, met een verklaring van een arts of andere deskundige. Kinderen met een leerplichtontheffing kunnen in een kinderdagcentrum dagbehandeling, dagbesteding en individuele begeleiding krijgen.

Meer weten over voortijdig schoolverlaten? Ga naar het dossier Voortijdig schoolverlaten en verzuim.

Participatiewet

De Participatiewet geldt voor burgers van 18 jaar en ouder. Hierop is één uitzondering: de bepaling dat gemeenten leerwerktrajecten moeten aanbieden aan leerplichtige 16- en 17-jarigen die dat nodig hebben. Vanaf 18 jaar zijn de belangrijkste wettelijke verplichtingen voor gemeenten:

  • Hulp bieden aan jongeren met een beperking bij het zoeken van werk en zo nodig het aanvragen van bijstand.
  • Ondersteunen van jongeren bij het zoeken naar werk: voor 18- tot 27-jarigen moet er bij toekenning van bijstand een plan van aanpak met begeleiding opgesteld worden.  

Tot 27 jaar heeft onderwijs voorrang op werk. De inspanningen van de gemeente richten zich eerst op het toeleiden naar een opleiding en pas in tweede instantie op het toeleiden naar werk.

Dagbesteding of werk

Er zijn meerdere regelingen voor leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs, praktijkonderwijs (pro) en middelbaar beroepsonderwijs niveau 1 (mbo1). Zij kunnen een half jaar voor hun 18e verjaardag zelf een formulier Beoordeling Arbeidsvermogen aanvragen bij het UWV voor een 'indicatie banenafspraak'. Dit is een afspraak in het sociaal akkoord tussen het kabinet en de sociale partners om tot 2026 in totaal 125.000 extra banen te realiseren voor mensen met een ziekte of handicap. Een indicatie banenafspraak wordt afgegeven aan jongeren die door een ziekte of handicap niet in staat zijn om 100 procent van het wettelijk minimum loon te verdienen. De jongere wordt in dat geval opgenomen in het doelgroepenregister. In dat register staan alle mensen die vallen onder de banenafspraak.

Indien een jongere arbeidsvermogen heeft, bekijkt het UWV of de jongere in aanmerking komt voor een indicatie banenafspraak. Het UWV beheert het doelgroepenregister, de begeleidingstaak ligt in handen van de gemeente. Dat vraag om goede afstemming. De gemeente heeft instrumenten om jongeren te ondersteunen: proefplaatsingen, loonkostensubsidie, loondispensatie, de no-riskpolis, begeleiding of jobcoach en werkvoorzieningen. Lees meer informatie op Uwv.nl.

Jongeren kunnen ook een Wajonguitkering aanvragen. Dat is een uitkering voor jongeren die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben. Als een aanvraag niet wordt gehonoreerd, wordt wel direct beoordeeld of opname in het doelgroepenregister mogelijk is. Als een jongere recht heeft op een Wajonguitkering dan is de gemeente aan zet om deze jongere op basis van de Wmo dagbesteding aan te bieden.

Aanpak jeugdwerkloosheid

De jeugdwerkloosheid daalt, maar is nog steeds hoog. De Rijksoverheid neemt verschillende maatregelen om de jeugdwerkloosheid aan te pakken:

  • Beter informeren over arbeidsmarktperspectief opleidingen.
  • Loopbaanoriëntatie plek geven in onderwijsprogramma.
  • Bevorderen van goede overdracht naar het mbo.
  • Onderwijs beter laten aansluiten op regionale arbeidsmarkt.
  • Meer werkakkoorden met werkgevers.

Daarnaast worden extra maatregelen getroffen om de werkloosheid onder jongeren in een kwetsbare positie aan te pakken: jongeren aan het werk helpen door betere regionale samenwerking en een buurtgerichte aanpak. Alle maatregelen tegen jeugdwerkloosheid staan in de agenda jeugdwerkloosheid 2015-2016.

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.