• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Van jeugd naar volwassenheid

Jongeren in kwetsbare posities: typeringen

Voor jongeren verandert er bij het ouder worden veel: ze gaan zelfstandig wonen, eigen geld verdienen en steeds meer beslissingen zelf nemen. De meeste jongeren leren dit vanzelf, met vallen en opstaan en met ondersteuning van ouders en vrienden. Maar niet voor alle jongeren is dat vanzelfsprekend. Ongeveer 15 procent van alle jongeren van 16 tot 27 jaar in Nederland bevindt zich in een kwetsbare positie. Zij hebben meer ondersteuning nodig bij de overgang van jeugd naar volwassenheid. Deze jongeren zijn kwetsbaar doordat ze op een of meer leefdomeinen problemen hebben. Het gaat dan vooral om leren, werken, sociale relaties en zelfredzaamheid. We onderscheiden verschillende groepen jongeren in een kwetsbare positie. Sommige jongeren vallen in meerdere groepen. Andere jongeren zijn wel kwetsbaar, maar vallen wellicht niet binnen onderstaande definities. Onderstaande opsomming is daarmee niet sluitend, maar geeft een beeld van bestaande kwetsbare groepen.

Jongeren met een lichte verstandelijke beperking

Jongeren met een IQ tussen de 50 en 85 en met een beperkt sociaal aanpassingsvermogen. Het gaat om beperkingen ten opzichte van wat verwacht mag worden op basis van iemands leeftijd en cultuur, op ten minste twee van de volgende gebieden: communicatie, zelfverzorging, zelfstandig kunnen wonen, sociale en relationele vaardigheden, gebruikmaken van gemeenschapsvoorzieningen, zelfstandig beslissingen nemen, functionele intellectuele vaardigheden, werk, ontspanning, gezondheid of veiligheid. Dit in combinatie met bijkomende problematiek, zoals leerproblemen, een psychiatrische stoornis, lichamelijke problemen, problemen in het gezin en sociale omstandigheden.

Risicojongeren

Jongeren bij wie zich problemen voordoen die een bedreiging vormen voor hun lichamelijke, psychische, sociale of cognitieve ontwikkeling. Zij kunnen daardoor een gevaar zijn voor zichzelf of hun omgeving, of zij kunnen zelf gevaar lopen, bijvoorbeeld om (vroegtijdig) buiten de maatschappij te vallen. Het kan gaan om kwetsbare jongeren zoals mishandelde jongeren, jongeren met verslaafde ouders of jongeren met een achterstand. Maar ook om jongeren bij wie zich op een andere manier een opeenstapeling van problemen voordoet.

Spookjongeren

Jongeren van 18 tot 26 jaar die niet ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen, maar die wel in de gemeente leven. Ze kunnen zijn uitgeschreven uit het bevolkingsregister of op een ander adres geregistreerd staan dan waar zij wonen. Bijvoorbeeld vanwege problematische schulden, criminaliteit en detentie, huisvestingsnood of thuisproblematiek. Zij hebben voor zover bekend geen (wit) werk, doen geen beroep op een uitkering en staan niet bij een school ingeschreven. Spookjongeren maken deel uit van de groep risicojongeren.

Onzichtbare jongeren

Zij zijn buiten beeld omdat ze geen door de overheid bekostigd onderwijs volgen en niet aan het werk zijn. Ze zijn ook niet in beeld bij UWV en gemeenten voor ondersteuning naar werk, doordat zij geen uitkering ontvangen en niet ingeschreven staan als werkzoekende. Ze zijn wel ingeschreven in de gemeentelijke persoonsregisters. Het gaat om 5,4 procent van alle 15- tot 27-jarigen. Het CBS noemt deze groep ook de ‘niet-melders’. Het zijn jongeren die niet kunnen of willen werken of leren, jongeren die eerst iets anders gaan doen (zoals reizen), jongeren die een zorgtaak hebben of jongeren die minder dan 12 uur werken. Veel van hen zijn in aanraking geweest met justitie.

Probleemjongeren

Jongeren die probleemgedrag vertonen. In bredere zin wordt de term ook gebruikt om jongeren te omschrijven die te maken hebben met een cumulatie van problemen, zoals gedragsstoornissen, persoonlijke of gezinsproblemen. Beide definities overlappen elkaar.

Overbelaste jongeren

Jongeren met meervoudige persoonlijke en ontwikkelingsproblemen, waardoor zij aan de rand van de maatschappij dreigen te raken.

Dak- en thuisloze jongeren

Jongeren die geen vast onderdak of thuis hebben.

Zwerfjongeren

Daklozen onder de 23 jaar met meervoudige problemen. Daaronder vallen:

  • feitelijk dakloze jongeren,
  • residentieel dakloze jongeren in specifieke voorzieningen voor zwerfjongeren,
  • residentieel dakloze jongeren in voorzieningen voor volwassenen (MO)

De meeste zwerfjongeren zijn thuisloos en niet dakloos. Ze slapen niet letterlijk op straat, maar zwerven heen en weer tussen logeeradressen en slaapplaatsen bij instanties zoals de crisisopvang.

Voortijdig schoolverlaters

Jongeren die geen onderwijs meer volgen en die geen startkwalificatie hebben behaald (dat is een diploma op minimaal mbo 2-niveau). Een uitzondering vormen de jongeren met een uitstroomprofiel dagbesteding: zij zijn niet in staat om een startkwalificatie te halen. Ze zijn daarom ook niet kwalificatieplichtig.

Thuiszitters

Kinderen en jongeren die zonder verlof niet naar school gaan. Daarbinnen zijn twee groepen te onderscheiden:

  • Leer- en kwalificatieplichtige kinderen en jongeren die niet op een school staan ingeschreven, zonder dat daarvoor op grond van de Leerplichtwet vrijstelling is gegeven (absoluut verzuim).
  • Leer- en kwalificatieplichtige kinderen en jongeren die wel op een school staan ingeschreven, maar langer dan vier weken ongeoorloofd verzuimen (relatief verzuim). Zij heten ook wel thuiszitters.

Vluchtelingen en asielzoekers

Een asielzoeker heeft in Nederland bescherming aangevraagd, terwijl bij een vluchteling in asielprocedure is vastgesteld dat hij gevaar loopt in het land van herkomst vanwege oorlog, politiek geweld, seksuele geaardheid, afkomst of religie. Erkende vluchtelingen, ook wel status- of vergunningshouders genoemd, krijgen een verblijfsvergunning en mogen in Nederland blijven.

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.