• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Van jeugd naar volwassenheid

Uitdagingen en oplossingen

Wat zijn de uitdagingen voor het zelf verantwoordelijk zijn voor een inkomen?

Uitdagingen

Schulden

Jongeren die 18 jaar worden, komen in een nieuwe situatie. Zij mogen nu voor zichzelf gaan zorgen. Dit betekent onder meer dat zij een zorgverzekering voor zichzelf moeten afsluiten en dat zij verantwoordelijk zijn voor hun eigen financiën. Dat gaat niet alle jongeren even goed af. Jongeren die niet meer naar school gaan, ook al hebben ze nog geen startkwalificatie, en die niet vanzelfsprekend kunnen rekenen op ondersteuning van hun ouders, kunnen zo in de knel komen. Maar ook jongeren met een taalbarrière zoals jonge statushouders en jongeren met een lichte verstandelijke beperking. Vaak maken ze dan schulden die snel kunnen oplopen wanneer ze daar geen hulp bij krijgen.

Wachttijd

Jongeren die 18 jaar worden, kunnen studiefinanciering of bijstand aanvragen. In beide gevallen is er een wachttijd van vier weken die zij moeten zien te overbruggen. In die korte periode kunnen al schulden ontstaan.

Onvoldoende inkomsten

Studiefinanciering en bijstand voor 18-, 19- en 20-jarigen zijn onvoldoende om zelfstandig van te leven. Daarom hebben veel studenten een bijbaantje. Wanneer jongeren studeren, hebben hun ouders nog een onderhoudsplicht tot zij 21 zijn. Vanaf dat moment hebben die ouders geen formele verplichting meer om hun kinderen te onderhouden. Jongeren van 18, 19 en 20 die niet studeren of werken en die geen beroep kunnen doen op hun ouders, komen in aanmerking voor bijstand. Dat is voor 18-jarigen een bedrag van 240 euro. In veel gemeenten is te weinig betaalbare - zelfstandige - woonruimte voor hen beschikbaar.

Oplossingen

Schulden

  • Vooruitlopend op hun 18e verjaardag kunnen scholen en het jongerenwerk voorlichting geven aan jongeren van 16 en 17 jaar over financiële zelfstandigheid. Vrijwilligers kunnen worden ingezet als geldhulpmaatje of financiële coach. Zij leren jongeren met geld om te gaan en hun eigen administratie bij te houden. Sommige jongeren zijn gebaat bij bewindvoering of een uitgebreid mentorschap. De gemeente helpt jongeren die tussen de wal en het schip vallen ook door (tijdelijk) schulden over te nemen, al dan niet met een tegenprestatie, zodat deze jongeren weer de kans krijgen om opnieuw te beginnen.
  • MEE NL heeft een e-learning voor moeilijk lerende jongeren gelanceerd om hen te leren met geld om te gaan. Dit online leerprogramma is een onderdeel van Smart met Geld, een programma van MEE dat zich richt op het vergroten van de financiële weerbaarheid van jongeren met een lichte verstandelijke beperking. De e-learning is ook zonder de training Smart met Geld te gebruiken: smartmetgeld.nl/e-learning.
  • Bewindvoering. Bewindvoering wordt ingezet als de problemen dermate structureel zijn, dat een gewone schuldsanering niet voldoet. Voorbeelden hiervan: iemand is (gok)verslaafd en kan wegens een geestelijke beperking zijn uitgaven niet verantwoord beheren en uitgeven. In dat geval kan door de rechtbank, sector kanton, een bewindvoerder aangesteld worden. Zonder toestemming van de bewindvoerder kan de onder bewind gestelde geen geld uitgeven of overschrijvingen doen. Bewindvoering is een stevige maar ingrijpende maatregel, waartoe de rechter niet zomaar besluit. Alles over bewindvoering en het instellen daarvan is te vinden op Goedvertegenwoordigd.nl.
  • Curatele. Onder curatelestelling lijkt op bewindvoering, alleen ziet de ondercuratelestelling ook toe op niet-financiële belangenbehartiging, zoals beslissingsbevoegdheid over de persoon. Curatele is een zwaardere maatregel. Ook hier geldt dat een rechter deze maatregel alleen onder uitzonderlijke omstandigheden uitspreekt. Het kan dus niet als een normaal dagelijks instrument van de gemeente gezien worden. Meer informatie leest u op Goedvertegenwoordigd.nl.
  • Mentorschap. Als een meerderjarige niet in staat wordt geacht om zelf te beslissen over de zorg die hij krijgt, kan de rechtbank een mentor aanstellen. Mentorschap is een vrij permanente maatregel. Het gaat veelal om beperkingen die structureel van aard zijn, hoewel een tijdelijke onmogelijkheid om beslissingen te nemen ook een mentorschap kan rechtvaardigen. Denk aan geestelijk beperkten of ernstig beperkten die niet kunnen overzien wat zij zelf nodig hebben. Binnen het arsenaal van gemeenten voor de aanpak van jongeren van 18-min naar 18-plus, kan mentorschap met name een rol spelen bij structurele onbekwaamheid.
    N.B. mentorschap en curatele kunnen in principe niet ingezet worden om medewerking van de jongere aan behandeling mogelijk te maken. Voor gedwongen behandeling is een rechterlijke machtiging noodzakelijk en hiervoor gelden de normale regels van de Wet bijzondere opname psychiatrische ziekenhuizen. Lees hierover meer informatie op Knmg.nl. Meer informatie over mentorschap leest u op Goedvertegenwoordigd.nl of op Mentorschap.nl.

Wachttijd

Verschillende gemeenten kiezen ervoor om de periode van vier weken te overbruggen waarin jongeren van 18 jaar geen bijstand krijgen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een overbruggingskrediet. De gemeenten staat het vrij om deze jongeren ondersteuning te bieden, bijvoorbeeld in de vorm van een voorschot. Gemeenten overleggen hierover met het UWV en andere relevante partners.

Onvoldoende inkomsten

  • Aanvullende bijstand. Verschillende gemeenten bieden de mogelijkheid om aanvullende bijstand aan te vragen. Dat gebeurt bijvoorbeeld in Nijmegen. Jongeren van 18, 19 of 20 jaar die in de lagere bijstandsnorm vallen, omdat zij nog niet volwassen zijn en niet rond kunnen komen, mogen bijzondere bijstand aanvragen op grond van artikel 12 PW. Voorwaarde is dat de ouders niet over voldoende financiële middelen beschikken, of dat de jongere het onderhoudsrecht jegens zijn ouders niet te gelde kan maken. Dit is wanneer de relatie met de ouders zo slecht is dat niet verwacht mag worden dat de jongere daar aanklopt voor geld.

    Als is vastgesteld dat de norm niet toereikend is en dat een aanvulling noodzakelijk is, dan vult de gemeente aan met bijzondere bijstand. Er zijn geen maximumbedragen vastgelegd, daarin heeft de gemeente volledige beleidsvrijheid. Als de gemeente de bijzondere bijstand aanvult tot de ‘gewone’ norm, dan betaalt zij voor een alleenstaande het verschil tussen € 240,10 en € 972,70, namelijk € 732,60. De gemeente heeft diverse mogelijkheden:

    • Aanvulling van de jongerennorm tot de norm van iemand van 21 jaar of ouder, maar jonger dan de AOW-leeftijd. Voordeel is dat voor iedereen dezelfde norm geldt en dat het eenvoudig in de uitvoering is. Nadeel is dat dit niet altijd recht doet aan de kosten die de jongere moet maken.
    • Maatwerk aanvulling. Daarbij kijkt de gemeente welke kosten de jongere moet maken. De aanvulling wordt daarop afgestemd. Voordeel is dat het recht doet aan het karakter van de bijzondere bijstand, nadeel is dat het in de uitvoering best complex is.

  • Gemeenten en wooncorporaties kunnen er samen voor zorgen dat er meer betaalbare (zelfstandige) woonruimte is voor jongeren.

Algemeen

Gemeenten kunnen de budgetten voor maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp benutten om een gecombineerde, integrale aanpak van de overgang bij 18 jaar te realiseren. Ook kan de gemeente geld reserveren voor inkomensondersteuning van bijvoorbeeld zwerfjongeren.

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.