• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Van jeugd naar volwassenheid

Definities en cijfers

Definities

Voor jongeren verandert er bij het ouder worden veel: ze gaan zelfstandig wonen, eigen geld verdienen en steeds meer zelf beslissingen nemen. De meeste jongeren leren dit vanzelf, met vallen en opstaan en met ondersteuning van ouders en vrienden. Maar niet voor alle jongeren is dat vanzelfsprekend. Er is een groep die kwetsbaar is en ondersteuning nodig heeft bij de overgang van jeugd naar volwassenheid. We hebben het dan over de circa 15 procent van alle jongeren van 16 tot 27 jaar in Nederland die op de een of andere manier kwetsbaar zijn. Zij zijn kwetsbaar doordat ze op een of meerdere leefdomeinen problemen hebben. Het gaat dan vooral om leren, werken, sociale relaties of zelfredzaamheid. We onderscheiden diverse groepen jongeren, vaak is overigens sprake van overlap.

Jongeren met een lichte verstandelijke beperking

Jongeren met een licht verstandelijke beperking zijn jongeren met een IQ tussen de 50 en 85 met een beperkt sociaal aanpassingsvermogen. Het gaat om beperkingen in het aanpassingsgedrag - zoals verwacht op zijn leeftijd en bij zijn cultuur - op ten minste twee van de volgende gebieden: communicatie, zelfverzorging, zelfstandig kunnen wonen, sociale en relationele vaardigheden, gebruikmaken van gemeenschapsvoorzieningen, zelfstandig beslissingen nemen, functionele intellectuele vaardigheden, werk, ontspanning, gezondheid en veiligheid. Ook is er sprake van bijkomende problematiek, zoals leerproblemen, een psychiatrische stoornis, lichamelijke problemen, problemen in het gezin en sociale omstandigheden.

Risicojongeren

Jongeren die opgenomen zijn in de Verwijsindex Risicojongeren (VIR) omdat er twee of meer meldingen zijn gedaan door professionals met wie deze jongeren in aanraking zijn geweest. 

Spookjongeren

Jongeren van 18 tot 26 jaar die niet ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen, maar die wel in de gemeente leven. Ze kunnen zijn uitgeschreven uit het bevolkingsregister of op een ander adres zijn geregistreerd dan waar zij wonen. Zij hebben voor zover bekend geen (wit) werk, doen geen beroep op een uitkering en staan niet ingeschreven in het onderwijs. Spookjongeren zijn deel van de groep risicojongeren. Problematische schulden, criminaliteit en detentie, en huisvestingsnood en thuisproblematiek zijn oorzaak.

Onzichtbare jongeren

Jongeren die buiten beeld zijn, omdat zij geen door de overheid bekostigd onderwijs volgen, niet aan het werk zijn en niet in beeld zijn bij UWV en gemeenten voor ondersteuning naar werk, doordat zij geen uitkering ontvangen en niet ingeschreven staan als werkzoekende. Het gaat om 5,4 procent van alle 15- tot 27-jarigen. Ze zijn niet schoolgaand, hebben geen werk (van minstens 12 uur), en zijn ook niet werkloos. Het CBS noemt deze groep ook de 'niet-melders'. Veel van hen zijn in aanraking (geweest) met justitie. Ze zijn wel ingeschreven in de gemeentelijke persoonsregisters. Het zijn jongeren die niet kunnen of willen werken of leren, jongeren die eerst iets anders gaan doen (zoals reizen), jongeren die een zorgtaak hebben of jongeren die minder dan 12 uur werken. 


Ervaringsdeskundige
Evelien Hulshof is psychiatrisch patiënt geweest en heeft geleerd met kwetsbaarheid om te gaan. Nu zet zij zich in als ervaringsdeskundige. ‘Toen ik voor het eerst van de term ervaringsdeskundige hoorde was ik verbaasd dat ik die niet was tegengekomen tijdens alle behandelingen die ik heb gehad. Ik denk dat het mij erg geholpen had om te praten met iemand die hetzelfde had doorgemaakt en eruit was gekomen. Iedereen moet herstel ondersteunende zorg krijgen binnen de psychiatrie omdat er voor iedereen perspectief is. Iedereen kan herstellen! Dat wil ik uitdragen en daar wil ik mijn steentje aan bijdragen!’

Lees Eveliens’s verhaal op Howietheharp.nl


Probleemjongeren

Jongeren die probleemgedrag vertonen. In bredere zin wordt de term ook gebruikt om jongeren te omschrijven die te maken hebben met een cumulatie van problemen, zoals gedragsstoornissen, persoonlijke of gezinsproblemen. Beide begrippen overlappen elkaar.

Overbelaste jongeren

Jongeren met meervoudige persoonlijke en ontwikkelingsproblemen, waardoor zij aan de rand van de maatschappij dreigen te raken.

Dak- en thuisloze jongeren

Jongeren die geen vast onderdak of thuis hebben.

Zwerfjongeren

Feitelijk of residentieel daklozen onder de 23 jaar met meervoudige problemen. Daaronder vallen:

  • feitelijk dakloze jongeren
  • residentieel dakloze jongeren in specifieke voorzieningen voor zwerfjongeren
  • residentieel dakloze jongeren in volwassenen voorzieningen (MO).

De meeste zwerfjongeren zijn thuisloos en niet dakloos. Ze slapen niet letterlijk op straat, maar zwerven heen en weer tussen logeeradressen en slaapplaatsen bij instanties zoals de crisisopvang.

Voortijdig schoolverlaters

Jongeren die geen onderwijs meer volgen en die geen startkwalificatie hebben behaald (dat is een diploma op minimaal mbo 2-niveau). Een uitzondering vormen de jongeren met een uitstroomprofiel dagbesteding; deze zijn niet in staat om een startkwalificatie te halen. Zij zijn dus ook niet kwalificatieplichtig.

Thuiszitters

Kinderen en jongeren die zonder verlof niet naar school gaan. Daarvan zijn er twee typen:

  • Leer- en kwalificatieplichtige kinderen en jongeren die niet op een school staan ingeschreven, zonder dat daarvoor op grond van de Leerplichtwet vrijstelling is gegeven (absoluut verzuim).
  • Leer- en kwalificatieplichtige kinderen en jongeren die wel op een school staan ingeschreven, maar langer dan 4 weken ongeoorloofd verzuimen (relatief verzuim).

Vluchtelingen en asielzoekers

Een asielzoeker is niet hetzelfde als een vluchteling. Een asielzoeker is iemand die in Nederland bescherming heeft aangevraagd. Alleen mensen die in hun land van herkomst gevaar lopen vanwege oorlog, politiek geweld, seksuele geaardheid, afkomst of religie hebben recht op bescherming. In de asielprocedure wordt dit onderzocht. Niet iedere asielzoeker wordt erkend als vluchteling. Een vluchteling is iemand van wie de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) in de asielprocedure heeft vastgesteld dat hij of zij gevaar loopt in het land van herkomst. Erkende vluchtelingen, ook wel status- of vergunningshouders genoemd, krijgen een verblijfsvergunning en mogen in Nederland blijven.

Tijdens de asielprocedure is het COA verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. Gemeenten hebben wel een rol in het faciliteren van een opvangvoorziening en het verzorgen van onderwijs aan minderjarige asielzoekers. Jonge alleenstaande asielzoekers krijgen een voogd via de stichting Nidos. De voogd helpt het kind tijdens de asielprocedure. Hij ziet toe op zijn opvoeding en verzorging, bijvoorbeeld in een pleeggezin. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de huisvesting en ondersteuning van vergunninghouders, ook voor de huisvesting van jonge alleenstaande statushouders.

Lees meer informatie over de opvang en begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in kleinschalige locaties (Nidos) en over hun huisvesting bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar op Vng.nl

Lees meer informatie over de gemeentelijke verantwoordelijkheid bij asielbeleid op Vng.nl

Bronnen

  • Beer, Y. de (2011). De Kleine Gids. Mensen met een lichte verstandelijke beperking. Alphen aan den Rijn: Kluwer.
  • Verwijsindex Risicojongeren (VIR). Noorda & van Dijk, 2014). Noorda, J. & A. van Dijk (2014). Spookjongeren. Quickscan naar uitgeschreven jongeren in Amsterdam Nieuw-West. Amsterdam: Noorda en Co; Gemeente Rotterdam (2016). Elke Jongere Telt. Programma Rotterdamse Risicojongeren 2016-2020. Definitie risicojongeren, maart 2016.
  • Rijksoverheid (2010). Kamerstuk Kwantitatieve ontwikkelingen  rondom jeugdwerkloosheid, september 2010.
  • CBS (2013). Factsheet Buiten Beeld 2013. Bijlage 3 bij Kamerbrief Aanpak Jeugdwerkloosheid. Kamerbrief 30-11-2015
  • Massink, L., en D. Groenendijk (2014). Grip op onzichtbare jongeren. Profielschets en aanbevelingen voor een effectieve aanpak. Utrecht: Forum..
  • Gemeente Rotterdam (2016). Elke Jongere Telt. Programma Rotterdamse Risicojongeren 2016-2020. Definitie risicojongeren, maart 2016.
  • Wikipedia
  • WRR (2009). Vertrouwen in de school. Over de uitval van 'overbelaste' jongeren. Den Haag: WRR-rapport.
  • Movisie/SZN (2014). Factsheet Zwerfjongeren Nederland.
  • Gemeente Rotterdam (2016). Elke Jongere Telt. Programma Rotterdamse Risicojongeren 2016-2020. Definitie risicojongeren, maart 2016.
  • Website Nederlands Jeugdinstituut.
  • Stichting Vluchtelingenwerk Nederland.

Cijfers

Er zijn in 2016 bijna 2,5 miljoen 16- tot 27-jarigen in Nederland (Statline, 2016), per levensjaar gaat het om ongeveer 200.000 jongeren. Gemiddeld heeft zo'n 15 procent van alle jongeren tussen de 16 en 27 jaar enige vorm van ondersteuning of hulp nodig. Per gemeente of regio verschillen de gegevens over aard en omvang van de problemen van deze groep jongeren en jongvolwassenen. Om zicht te krijgen op de problematiek is het zinvol om lokale cijfers over het aantal jongeren in een kwetsbare positie te verzamelen. Lokale cijfers zijn beschikbaar via CBS Statline, via de Jeugdmonitor of via het dashboard van Waarstaatjegemeente.nl. De gemeente Rotterdam heeft zijn lokale cijfers als volgt in beeld gebracht:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Hoe vergaat het jongeren die onder de participatiewet vallen?

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) heeft informatie te verzameld over de participatie van kwetsbare doelgroepen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De focus gaat met name uit naar jongeren die voorheen onder verschillende regelingen vielen en nu onder de participatiewet vallen. Deels zullen deze jongeren worden opgenomen in het doelgroepenregister, maar deels zullen zij ook op zoek moeten naar regulier werk.

Op dit moment richt het NJi vanwege deze praktische beperking op de huidige situatie (peildatum 1 oktober 2014)  van jongeren die in verschillende schooljaren het praktijkonderwijs en het speciaal onderwijs hebben verlaten. Op een later moment kunnen we daar de nieuwe stand van zaken aan toevoegen. Dit leverde twee duidelijke onderzoeksvragen op:

  • Hoeveel van de jongeren die het praktijkonderwijs of het speciaal onderwijs hebben verlaten, hebben inmiddels een baan of zitten nog op school?
  • Verschilt dit percentage per arbeidsmarktregio?

Bekijk de resultaten in het rapport 'Risicogroepen richting arbeid'

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.