• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Verbinding onderwijs en jeugdhulp

Onderwijs en wijk in verbinding

Hoe verbind je school en wijk?

Samenwerkingsverbanden primair- en voorgezet onderwijs (po en vo), mbo's en gemeenten hebben naast hun eigen specifieke opdracht ook een gezamenlijke opdracht, namelijk het bevorderen van de positieve ontwikkeling van jongeren en het borgen van hun welzijn. Dit houdt in dat samenwerkingsverbanden en gemeenten  elkaar op een aantal beleidsonderwerpen nodig hebben en kunnen versterken. De routekaart voor een goede verbinding van school en wijk geeft deze beleidsthema's weer en geeft aan welke stappen nodig zijn om de gezamenlijke doelen te bereiken.

Inrichten van de verbinding

Het vertalen van de beleidsplannen voor passend onderwijs en jeugdhulp naar de praktijk is ingewikkeld. Er zijn veel partijen betrokken en de school en gemeente hebben ieder hun eigen werkterrein. Hoe richt je het proces van samenwerken en verbinden goed in? Belangrijke bouwstenen hiervoor zijn:

  • een goede analyse van de lokale situatie
  • een heldere visie op de verbinding
  • afspraken over taakverdeling tussen samenwerkingspartners

Naast deze bouwstenen is er ook een aantal ijkpunten die kunnen helpen bij het vormgeven van samenwerking in de praktijk. Lees hier de tien ijkpunten en kijk of de samenwerking bij u hier al aan voldoet. Meer lezen? Lees de tips voor een samenhangende aanpak thuis, op school en in de wijk

Hoe versterk je de verbinding in de praktijk?

Samenwerkingsverbanden po en vo en mbo-instellingen bepalen zelf hoe zij hun route voor ondersteuningstoewijzing inrichten. En gemeenten bepalen zelf hoe zij hun jeugdhulp aanbod inrichten en toegankelijk maken. Daarmee vraagt de verbinding om maatwerk. Hoe deze verbinding er in de praktijk uit ziet is dus afhankelijk van de lokale situatie. Ook maakt het uit of het gaat om po, vo of mbo. Voor een  po- of vo-school is het logischer om een sterke verbinding te hebben met de wijk, terwijl  het mbo zich juist richt op de regio. Lees meer informatie over de verbinding in de praktijk in het po, vo en mbo en bekijk de Kenniskaart Kwaliteit verbinding onderwijs en jeugd.

Overeenkomsten

Naast de vraag om maatwerk,  zijn er ook overeenkomsten. Op deze beleidsthema's is samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp partijen essentieel:

  • preventie en vroegsignalering
  • multidisciplinaire samenwerking
  • bieden van integrale arrangementen
  • realiseren van doorgaande lijnen

Preventie en vroegsignalering

Het bevorderen van een positieve ontwikkeling van jongeren is een belangrijk doel voor  zowel de gemeente als het onderwijs. Belangrijk  is om problemen te voorkomen en op tijd te signaleren. Onderwijs en jeugdhulp hebben hier verschillende taken in. Lees hier welke taken dit voor zowel het onderwijs als jeugdhulp zijn.

Jongeren hebben er baat bij dat eventuele belemmeringen in hun ontwikkeling tijdig worden gesignaleerd. Multidisciplinaire samenwerking is hierbij noodzakelijk. Zo zijn onderwijsprofessionals belangrijke signaleerders als het gaat om leer-, gedrags-, ontwikkelings- en opvoedingsproblemen bij kinderen en ouders, en zijn jeugdhulp professionals nodig voor het juist beoordelen van de signalen die buiten het domein van het onderwijs liggen. Denk aan ontwikkelingsproblemen en problemen in de thuissituatie. Leidend bij vroegsignalering zijn de onderwijs- en ondersteuningsbehoeften van de leerling, de ouders en de leerkracht. Hoe kunnen scholen en jeugdhulp elkaar hierin aanvullen en versterken? Lees meer over vroegtijdig signaleren in de handreiking ‘Bijtijds erbij’ zijn. (Binnenkort vindt u hier de nieuwe, praktische publicatie voor leerkrachten over het handelen bij signalen voor zorg.)

Verder lezen? Lees in het dossier sterke basis voor de jeugd over het bevorderen van een positieve ontwikkeling en het artikel Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling van jeugdigen?

Multidisciplinaire samenwerking

De samenwerking tussen onderwijs en wijk betekent in de praktijk dat professionals vanuit verschillende disciplines en ouders en leerlingen met elkaar samenwerken. Dit kan een intensieve samenwerking zijn waarin bijvoorbeeld een schoolmaatschappelijk werker leerkrachten ondersteunt in het samenwerken met ouders of bijvoorbeeld een samenwerking waarin een wijkteammedewerker afstemt met de zorgcoördinator of intern begeleider over ondersteuningsvragen van een kind. In de multidisciplinaire samenwerking heeft ieder zijn eigen rol en functie. Kijk hier voor een overzicht van de verschillende rollen en functies.

Het multidisciplinair overleg
Het multidisciplinair overleg (mdo) is een overlegvorm waarbij professionals vanuit verschillende organisaties aanwezig zijn. Denk aan het ondersteuningsteam en zorgadviesteam (ZAT). Op de meeste plaatsen neemt hieraan ook jeugdhulp deel, zoals de contactpersoon van het jeugdhulpteam of Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), de schoolmaatschappelijk werker of de jeugdverpleegkundige of jeugdarts. De meeste gemeenten hebben lokale teams ingericht om de jeugdhulp toegankelijk te maken voor ouders en jeugdigen. Denk aan een jeugdteam, sociaal team, dorpskernteam en CJG-team. Op steeds meer plaatsen sluit een vertegenwoordiger van die teams aan bij mdo's op scholen, in de kinderopvang en op andere plaatsen waar professionals belemmeringen in de ontwikkeling van kinderen signaleren. Hoe het mdo wordt vormgegeven is ook afhankelijk van de onderwijssector. Lees hier meer informatie over hoe het mdo kan worden vormgegeven in het po, vo en vso.

De 'handreiking voor een effectief en efficiënt zorgteam of ZAT' biedt praktische tips voor de werkprocessen in en rond mdo's zowel op scholen als in wijken of CJG’s. De handreiking geeft antwoord op de volgende vragen: 

  • Hoe richt je een multidisciplinair overleg met ouders, onderwijs en jeugdhulp zo in dat het effectief en efficiënt werkt?
  • Wat zijn de functies en doelen van zo’n overleg?
  • Wat is er nodig voor een goede voorbereiding?
  • Hoe kun je het proces voor, tijdens en na zo’n overleg zo functioneel mogelijk inrichten?

Binnenkort vindt u hier de nieuwe handreiking 'Effectief multidisciplinair samenwerken'.

Samenwerking jeugdgezondheidszorg en schoolmaatschappelijk werk
Binnen passend onderwijs en de Jeugdwet is de relatie van scholen met zowel de jeugdgezondheidszorg als het schoolmaatschappelijk werk op veel plaatsen veranderd. Het NJi heeft onderzoek gedaan naar deze nieuwe verbindingen, in samenwerking met het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (jgz), de GGD GHOR (vereniging voor publieke gezondheid en veiligheid in Nederland), de Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers en brancheorganisatie Sociaal Werk Nederland. Daarin staan successen en knelpunten. De rapportage over het onderzoek biedt inspiratie en adviezen voor gemeenten, jeugdgezondheidszorg, schoolmaatschappelijk werk, samenwerkingsverbanden primair- en voortgezet onderwijs en scholen.

Lees de rapportage Verkenning verbinding onderwijs en JGZ/SMW over het onderzoek.

Tips en ervaringen delen

Bieden van integrale arrangementen

De Wet passend onderwijs stelt scholen verplicht passend onderwijs te bieden aan elke leerling. Dit betekent dat er een passend en dekkend onderwijs en jeugdhulp aanbod moet zijn, zodat de leerlingen niet uitvallen en zoveel mogelijk in de reguliere omgeving onderwijs kunnen ontvangen. Dit betekent dat er in de basis een goede samenwerking moet zijn tussen onderwijs en jeugdhulp. Deze samenwerking vindt veelal plaats via het wijkteam en is met name gericht op afstemming. Zodra de samenwerking een integrale aanpak wordt, spreekt men binnen het onderwijs van een onderwijs-zorgarrangement.

Deze integrale aanpak kan plaatvinden bij complexe problematiek, bijvoorbeeld in het speciaal onderwijs. Ook kan  de aanpak ingezet worden bij lichtere problematiek. Denk bijvoorbeeld aan een coach die zowel de leerkrachten als leerlingen coacht op het gebied van omgaan met gedragsproblemen van leerlingen. Integrale samenwerking binnen het onderwijs is op individueel niveau van belang, en is op een aantal overkoepelende thema’s noodzakelijk, zoals bij arbeidstoeleiding voor jongeren in kwetsbare posities, in het voorkomen van schooluitval en voortijdig schoolverlaten en voor leerlingen in het speciaal onderwijs.

Meer informatie

Realiseren van doorgaande lijnen

Een jongere krijgt te maken met overgangsmomenten tijdens zijn schoolloopbaan. Bijvoorbeeld bij de overgang van basis naar voortgezet onderwijs. Denk ook aan de overgangsmomenten van schooltijd naar vrije tijd.  Met het realiseren van doorgaande lijnen bedoelen we het overbruggen van deze overgangsmomenten. De doorgaande lijnen bestaan uit de pedagogische lijn, de onderwijslijn en continuïteit in ondersteuning van kind en gezin. De doorgaande lijnen zijn vooral voor jongeren met extra ondersteuningsbehoeften van belang. De lijnen kenmerken zich door een verticale en horizontale lijn. De verticale lijn bestaat uit overgangsmomenten die plaatsvinden aan de hand van de leeftijd van de jongere, dus van voorschoolse voorzieningen naar de basisschool, van de basisschool naar het voortgezet onderwijs, van het voortgezet onderwijs naar het mbo en van onderwijs naar arbeid. De horizontale lijn bestaat uit overgangsmomenten tussen onderwijs en zorgpartners en tussen leefgebieden van de jongere. Om de overgangsmomenten te overbruggen is samenwerking nodig tussen tenminste onderwijs, ouders, jeugdhulp en leerplicht.

De Onderwijsraad heeft een rapport uitgebracht over hoe je de inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulpverlening bevordert. In het rapport Samen voor een ononderbroken schoolloopbaan adviseert de raad dat een ononderbroken schoolloopbaan van jongeren een gezamenlijk uitgangspunt in de samenwerking moet zijn.

Meer lezen? Lees hier de Handreiking over doorgaande lijnen in passend onderwijs.

Vragen?

Linda van Middelkoop is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.