• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Transformatie jeugdhulp

7 tips over inkoopbeleid voor gemeenten

Gemeenten kunnen met de inkoop van jeugdhulp sturen op de kwaliteit van het aanbod. Hoe houdt u grip op het inkoopbeleid en hoe weet u dat het aansluit op de zorgvraag binnen uw gemeente?   

1. Onderbouw jeugdbeleid

De basis voor een goed onderbouwd jeugdbeleid is inzicht in hoe kinderen, jongeren en ouders er in uw gemeente voor staan. Stel de vraag: hoe gaat het met de jeugd en opvoeders in uw gemeente? Wat gaat goed, en wat vraagt om inzet? Cijfers kunnen antwoord geven op deze vragen, mits deze goed worden geduid. Net zo belangrijk is de input van de uitvoerende partners, professionals en cliënten op het te voeren beleid. Met behulp van de cijfers en de input kunt u een match maken tussen de vraag en het benodigde aanbod.

2. Maatschappelijke resultaten: maak ambities meetbaar

Formuleer maatschappelijke resultaten, maak deze specifiek, concreet en tijdsgebonden. Dit helpt om te bepalen welke inzet van welke partij nodig is om het resultaat te realiseren. Voorbeeld: het aantal vroegtijdig schoolverlaters is over 4 jaar verminderd met 10 procent.

3. Partners in de transformatie

De samenwerking tussen gemeente en de aanbieders begint met het gezamenlijk formuleren van de maatschappelijke resultaten. Het is belangrijk om maatschappelijke resultaten samen mét uw partners in het veld en niet vóór uw partners te formuleren. Voorgeschreven doelen werken namelijk niet. Door gezamenlijk keuzes te maken voor het beoogde resultaat ontstaat er meer draagvlak voor de ingeslagen beleidsrichting. Meet tussentijds hoe het staat met de maatschappelijke resultaten, door vooraf met elkaar de juiste indicatoren te bepalen. 

Voor het vervolg van het inkoopproces is het belangrijk dat de gemeente de wijze waarop zij haar rol als opdrachtgever wil invullen expliceert. Hierdoor krijgen aanbieders helder wat zij van een gemeente kunnen verwachten. Wees daarbij alert op wat ieders belangen zijn. Ga daaroveer met elkaar het gesprek. Alleen dan kun je tot gezamenlijke afspraken en doelen komen.

4. Keuze van inkoopprocedure

Als gemeente kunt u ervoor kiezen om de jeugdhulp in eigen beheer uit te voeren of de uitvoering uit te besteden aan andere partijen. Als de gemeente kiest voor uitbesteden, zijn er drie mogelijkheden:

  • Subsidie
  • Overheidsopdracht
  • Open House

Vervolgens maakt een gemeente een keuze voor een inkoopprocedure (hoe koop je in?):

  • Klassiek aanbesteden
  • Zeeuws model
  • Dialoog gericht

Niet voor alle zorgvormen is één beste procedure aan te wijzen. U kunt per zorgvorm een ander inkoopprocedure gebruiken. De bekostigingsmodellen zijn onder te verdelen in:

  • Productiebekostiging
  • Resultaatbekostiging
  • Populatiebekostiging

Inhoudelijke vragen die kunnen helpen bij deze keuzes voor de inkoopprocedure zijn:

  • Hoeveel vrijheid heeft een cliënt bij de keuze voor een aanbieder?
  • Is er voor de aanbieder ruimte voor het bieden van maatwerk?
  • Wordt gestimuleerd dat de aanbieder kan acteren als professionele organisatie, met interne kwaliteitscyclus?
  • Worden de administratieve lasten voor de aanbieder beperkt?

Lees meer in de factsheet Inkoop jeugdhulp door gemeenten. Hoe zit het?

5. Contractduur

Als opdrachtgever bepaalt u de duur van de contracten. Kortdurende contracten hebben als voordeel dat u als gemeente grip houdt op de jeugdhulp. U heeft dan de mogelijkheid om aanpassingen te maken in uw contracten, bijvoorbeeld omtrent de tarieven. Nadelen zijn echter dat het voor aanbieders een onzekerheid meebrengt, het is voor hen moeilijker om lange termijn doelen na te streven en het kan ten koste gaan van de continuïteit van zorg.

Lange termijn contracten bieden juist meer continuïteit en zekerheid maar geven minder ruimte voor tussentijdse sturing. Meerjarige contracten kunnen licht bijgestuurd worden, u kunt bijvoorbeeld een groeipad definiëren dat u ieder jaar een bepaald resultaat wilt bereiken. Let wel: bij Open House kunt u tussentijdse wijzigingen doorvoeren, bij een overheidsopdracht zijn wezenlijke wijzigingen aanbestedingsrechtelijk niet toegestaan.

6. Kwaliteitseisen aan jeugdhulp

Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om de kwaliteit van de uitvoering van de jeugdhulp te waarborgen. Zij kunnen in de inkoop van de jeugdhulp kwaliteitseisen stellen aan de te leveren diensten van de jeugdhulpaanbieders.  Een aantal kwaliteitseisen wordt zo fundamenteel geacht dat zij in de wet zijn opgenomen. Daarnaast kunnen gemeenten aanvullende kwaliteitseisen stellen. Deze eisen kunnen worden verdeeld in 5 indicatoren:

Input

"Beschikking over landelijk erkend gecertificeerd kwaliteitssysteem"

Throughput

"Aanbieder kan aantonen dat veiligheid systematisch wordt besproken in teamvergaderingen, met cliënten en hun verwanten"

Output

"Opdrachtnemer is in staat om bij spoedopdrachten uiterlijk binnen twee werkdagen na de aanvraag met de ondersteuning van de burger te beginnen"

Outcome

"Cliënt vindt de ingezette hulp nuttig (rapportcijfer 0-10)"

Maatschappelijke resultaten

"Kinderen leiden een voor hen zo gewoon mogelijk leven, inclusief onderwijs en vrijetijdsbesteding"

Uit onderzoek blijkt dat gemeenten per aanbesteding gemiddeld 28 kwaliteitseisen stellen, driekwart van de eisen zich richten op input en throughtput indicatoren. Belangrijk is voor ogen te houden welk doel u beoogt met een eis en wat de (administratieve) consequenties kunnen of zullen zijn voor de  jeugdhulpaanbieder.

7. Outcome van de hulp

Levert een aanbieder goed werk? Wat zijn de directe effecten (outcome) van de geleverde zorg voor jeugdigen en gezinnen? Het is belangrijk dat het meten van de outcome een goede plek krijgt in de interne kwaliteitscyclus van een aanbieder. Een gemeente kan dit stimuleren. U kunt als gemeente eisen dat aanbieders hun outcome monitoren, en op basis van cijfers zorgen voor een cyclus van leren en verbeteren. Voor de jeugdhulp zijn drie outcome-indicatoren ontwikkeld:

  • Cliëntentevredenheid
  • Uitval
  • Doelrealisatie 

Reken aanbieders niet financieel af op hun outcome. Dat kan leiden tot perverse prikkels, zoals het beperken van de instroom van een moeilijke doelgroep. Het monitoren van de outcome en een goede duiding van de uitkomsten levert voeding voor het kwaliteitsgesprek over de verbetering van de jeugdhulp.

Belangrijk is dat een gemeente haar aanbieders stimuleert om te opereren als een professionele organisatie, voor wie het vanzelfsprekend wordt dat zij het effect van hun diensten monitoren en de resultaten hiervan gebruiken voor een verbetercyclus in hun organisatie.

Vragen?

Martijn van Wietmarschen is contactpersoon.

Foto Martijn van Wietmarschen

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies