• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Sterke basis voor de jeugd

Kindgericht armoedebeleid

Schoolreisjes, sporten, muziekles, een verjaardag vieren of een dagje uit. Het lijkt zo gewoon dat alle kinderen in Nederland hieraan kunnen deelnemen, maar niet elke ouder heeft het geld hiervoor. Een op de acht kinderen leeft in een gezin onder de armoedegrens. Dit heeft een negatieve invloed op hun ontwikkeling en participatie in de samenleving. Met een integraal armoede- en schuldenbeleid voorkomen gemeenten dat zo weinig mogelijk kinderen buiten de boot vallen. Dit doen de gemeenten in samenwerking met maatschappelijke organisaties.

Welke kinderen hebben meeste kans op armoede?

Armoede is in Nederland de afgelopen jaren toegenomen. Vooral kinderen van alleenstaande moeders lopen risico om in armoede op te groeien. Ook kinderen uit gezinnen met een niet-westerse achtergrond en met ouders uit de nieuwe EU-lidstaten, zoals Roemenië en Bulgarije, hebben relatief vaak met armoede te maken.    

Hoewel kinderen met werkende ouders minder kans hebben om in armoede op te groeien, gaat het in absolute aantallen om de meeste kinderen. Werken biedt geen garantie om uit de armoede te ontsnappen. De groep van gezinnen met werkende ouders valt vaak buiten het armoedebeleid en van inkomensafhankelijke regelingen. De Sociaal Economische Raad (SER) beveelt aan om armoedebeleid ook te richten op  arme kinderen met werkende ouders, zeker waar armoede zich langdurig voordoet.  

Gevolgen

Hoe langer een gezin geldgebrek heeft, des te groter is de kans op nadelige gevolgen voor het welbevinden en de ontwikkeling van de kinderen. De problemen variëren van sociale uitsluiting tot psychische problemen. Wie als kind met geldzorgen wordt geconfronteerd, loopt bovendien meer risico op latere leeftijd in een vergelijkbare situatie terecht te komen.  

Integraal armoedebeleid

Waaraan kunt u als gemeente denken bij het formuleren van een integraal armoedebeleid, gericht op kinderen en jongeren? De Kinderombudsman heeft hiervoor een handreiking geschreven. Daarnaast heeft Movisie (Omlo, 2016) in beeld gebracht wat werkt bij armoede. Verder heeft de SER een advies uitgebracht over samenhangend armoedebeleid. De aanbevelingen hieronder zijn grotendeels hierop gebaseerd.  

Preventie en voorkomen terugval

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van armoedebeleid op lokaal niveau. Ze voorzien in lokale regie en coördinatie om te zorgen dat arme kinderen en hun ouders snel geholpen worden. Belangrijk is om zowel in te zetten op preventie van armoede en schulden, als op het voorkomen van terugval. Een voorbeeld van een actief werkmodel voor armoedebestrijding is het Zeeuwse pact.

  • Lees hier andere goede voorbeelden. 

Stel een kindpakket beschikbaar

Het Ministerie van Sociale Zaken heeft gemeenten opgeroepen om kindpakketten samen te stellen. Een kindpakket is een bundeling van op kindgerichte regelingen en initiatieven, waardoor kinderen in armoede volwaardig mee kunnen doen aan de samenleving. Het is bedoeld voor kinderen tot achttien jaar die opgroeien in een huishouden met een laag (besteedbaar) inkomen.

Een gemeente bepaalt zelf de inhoud van een kindpakket. Het gaat om zaken als kleding, speelgoed, tweedehands computers, een fietsregeling voor brugklassers, het lidmaatschap van een sportvereniging of zwembad, of korting op culturele activiteiten. Bij de totstandkoming en uitvoering van het kindpakket is het belangrijk om andere organisaties te  betrekken, zoals het Jeugdsportfonds, voedselbanken en wijkteams. De Kindpakketwijzer is een website die helpt bij het realiseren van een kindpakket in gemeenten.

Bereik voorzieningen verbeteren

Niet alle ouders die in armoede leven weten de beschikbare hulp te vinden voor hun kinderen en zichzelf. Het vergroten van het bereik vergt ten eerste meer kennis van de doelgroep. Betrek ook kinderen en jongeren zelf hierbij. En werk samen met organisaties waar de kinderen te vinden zijn. Verbeter en intensiveer voorlichting over regelingen, en vereenvoudig (aanvraag)procedures door onder andere het verlagen van het taalniveau naar A2. Bundel regelingen om versnippering van het aanbod voor kinderen tegen te gaan.  Pak je Kans in Amsterdam is een voorbeeld.     

Intensiveer de samenwerking met scholen

Intensiveer en faciliteer de samenwerking met scholen. Scholen hebben een belangrijke signalerende, informerende en doorverwijzende rol. Verder is het beheersbaar houden van de schoolkosten belangrijk en scholen hebben een rol om kinderen te leren verantwoord met geld om te gaan. Zorg dat scholen een, niet vrijblijvend, onderdeel worden van de keten van instanties die armoede onder kinderen terugdringen. Scholen en het onderwijspersoneel moeten weten wat zij zelf kunnen doen en hoe zij de armoederegisseur van de gemeente kunnen bereiken voor signalering en doorverwijzing.  

Regel effectieve schuldhulpverlening

Gemeenten zijn wettelijk verplicht integrale schuldhulpverlening aan te bieden. Snel contact met risicogroepen (vroegsignalering) en gerichtheid op levensgebeurtenissen zijn nodig om de gevolgen van schulden voor kinderen (bijvoorbeeld bij huisuitzettingen) te voorkomen. Ondersteuning bij schuldhulpverlening moet verder niet ophouden op het moment dat de problemen ogenschijnlijk zijn opgelost. Bied financiële educatie aan en budgetcoaching aan het huishouden om herhaling te voorkomen. Divosa heeft diverse handreikingen. Verder vindt u veel informatie over schulphulpverlening op de website over effectieve schuldhulp.  Tevens heeft de Hogeschool Utrecht (Jungmann et. al. 2014) in opdracht van SZW acht werkwijzers voor effectieve schuldpreventie gemaakt. Movisie (Zuithof et. al. 2016)  heeft Wat werkt bij… Schuldhulpverlening uitgebracht.  

Stel een armoederegisseur aan

Creëer een functie van armoede-regisseur voor het realiseren van de doelstellingen. De regisseur moet zorgen voor het beter bereiken van de doelgroep, het verbeteren van aanvraagprocedures, het tegengaan van versnippering van het aanbod en dienstverlening, het monitoren van de effectiviteit en het doen van voorstellen voor het ontwikkelen van nieuwe effectieve werkwijzen. De regisseur is het aanspreekpunt voor armoede onder kinderen voor onderwijs, maatschappelijk middenveld en anderen, en zorgt voor afspraken over het afstemmen van hun taken.  

Kansen voor alle kinderen

Het is belangrijk dat ieder kind de kans krijgt om mee te doen met leeftijdsgenoten op gebieden als educatie, sport, cultuur, verjaardag en recreatie. Het kabinet trekt per 2017 structureel 100 miljoen extra uit voor kinderen die opgroeien in armere gezinnen. Hiervan gaat 85 miljoen naar de gemeenten en 10 miljoen naar de organisaties Leergeld Nederland, Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds, Stichting Jarige Job en Nationaal Fonds Kinderhulp. Deze organisaties willen via een intensieve samenwerking met elkaar en met gemeenten voor zorgen dat alle kinderen kunnen meedoen.  

Verder heeft staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de subsidieregeling armoede en schulden verlengd naar 2018 en 2019. Er kan een aanvraag worden ingediend voor initiatieven die armoede en schulden tegen gaan.  

Meer informatie

De Kinderombudsman (2014), Handreiking aan Nederlandse gemeenten voor effectief kindgericht armoedebeleid, Den Haag.
Kalthoff, H. (2017). Opgroeien en opvoeden in armoede. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut
Omlo, J. (2016), Wat werkt bij de aanpak van armoede. Utrecht: Movisie.
Zuithof, M. Mateman, H. Verweij, S. (2016)  Wat werkt bij… Schuldhulpverlening. Utrecht: Movisie.
Kansenvoorallekinderen.nl
Kinderhulp.nl
Rijksoverheid.nl: 100 miljoen structureel extra voor kinderen uit arme gezinnen.
Rijksoverheid.nl: Klijnsma 4 miljoen voor strijd tegen armoede en schulden.
Rijksoverheid.nl: 8 miljoen euro om armoede en schulden tegen te gaan.

   

Vragen?

Marja Valkestijn is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.